مقدمه
زوجهای بسیاری برای باردار شدن، گاهی نیاز به روشهای پیشرفته کمکباروری دارند. در واقع، یکی از مهمترین این روشها، IVF یا لقاح آزمایشگاهی است. بنابراین در این مقاله ابتدا به بررسی دلایل نیاز به IVF میپردازیم و سپس مراحل درمان و عوامل مؤثر بر موفقیت آن را توضیح میدهیم.
IVF چیست؟
IVF فرآیندی است که در آن لقاح تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاهی انجام میشود و جنین حاصل سپس به رحم زن منتقل میشود. از این رو، این روش برای زوجهایی که با روشهای سادهتر نمیتوانند باردار شوند، یک راهکار مؤثر است.
مهمترین دلایل پزشکی نیاز به IVF
1. مشکلات لولههای فالوپ
انسداد یا آسیب لولههای فالوپ مانع رسیدن اسپرم به تخمک میشود.
به عنوان مثال:
-
انسداد کامل یا جزئی لولهها
-
چسبندگی لگنی پس از جراحی یا عفونت
-
سابقه حاملگی خارج از رحم
-
تیوبکتومی غیرقابل بازگشت
2. اندومتریوز پیشرفته
اندومتریوز باعث چسبندگی لگن و آسیب به تخمدانها میشود. علاوه بر این، کیفیت تخمک کاهش یافته و شانس بارداری طبیعی کاهش پیدا میکند.
3. مشکلات شدید اسپرم
گاهی اوقات مشکلات شدید اسپرم باعث میشود زوجها به IVF نیاز پیدا کنند:
-
الیگوسپرمی شدید: تعداد اسپرم کم است، بنابراین احتمال رسیدن اسپرم سالم به تخمک بسیار کم است.
-
آستنواسپرمی: مشکلات تحرک اسپرم وجود دارد؛ در نتیجه مسیر طولانی تا تخمک طی نمیشود.
-
تراتواسپرمی: شکل اسپرم غیرطبیعی است، بنابراین نفوذ به تخمک مشکل است.
-
آزواسپرمی: نبود اسپرم در مایع منی؛ در این حالت روش TESE همراه با IVF لازم است.
4. ناباروری با علت ناشناخته
در برخی زوجها، حتی پس از بررسیهای کامل، هیچ علت مشخصی برای ناباروری یافت نمیشود. با این حال، IVF میتواند شانس بارداری را افزایش دهد.
5. اختلالات تخمکگذاری مقاوم
برخی مشکلات تخمکگذاری به داروهای ساده پاسخ نمیدهند. به همین دلیل، IVF اغلب راه حل مناسبی است.
-
مقاومت به داروهای تحریک تخمکگذاری
-
سندروم تخمدان پلیکیستیک شدید
-
نارسایی زودرس تخمدان
6. مشکلات رحمی خاص
-
چسبندگیهای داخل رحمی
-
فیبرومهای بزرگ
-
پولیپها
-
سپتوم رحمی
در این موارد، IVF میتواند با دور زدن مشکلات رحمی، شانس بارداری را افزایش دهد.
7. مشکلات ایمونولوژیک
-
آنتیبادی ضد اسپرم
-
پاسخ ایمنی علیه جنین
بنابراین، حتی اگر سایر شرایط طبیعی باشند، IVF میتواند کمک کننده باشد.
8. عوامل ژنتیکی
-
ناهنجاری کروموزومی
-
سابقه بیماری ژنتیکی
-
سقط مکرر
در چنین مواردی، همراه با IVF، آزمایش PGT توصیه میشود.
9. ناباروری مرتبط با سن
با افزایش سن زنان، کیفیت و تعداد تخمکها کاهش مییابد و ناهنجاریهای کروموزومی افزایش مییابد. در نتیجه، IVF میتواند انتخاب مناسبی باشد تا بهترین تخمکها و جنینها انتخاب شوند.
10. عدم موفقیت روشهای سادهتر کمکباروری
پس از تلاشهای ناموفق با روشهای سادهتر مانند IUI یا تحریک تخمکگذاری، بسیاری از زوجها نیاز به IVF پیدا میکنند.
11. شرایط خاص پزشکی در مردان
-
واریکوسل بزرگ
-
انزال رتروگراد
-
مشکلات نعوظ یا انزال
-
سابقه شیمیدرمانی
در این شرایط، IVF همراه با روشهای کمکی اسپرم مثل ICSI توصیه میشود.
12. دلایل اجتماعی و انتخابی
-
تاخیر در فرزندآوری
-
انجماد تخمک
-
استفاده از اهداکننده
-
رحم اجارهای
بنابراین، IVF فقط یک درمان پزشکی نیست بلکه گاهی یک انتخاب شخصی یا اجتماعی نیز محسوب میشود.
چه زمانی IVF اولین انتخاب درمانی است؟
-
انسداد کامل لولهها
-
نارسایی زودرس تخمدان
-
آزواسپرمی انسدادی
-
سن بالای ۴۰ سال
-
نیاز به PGT
-
بیماریهای ژنتیکی شناخته شده
در چنین شرایطی، شروع مستقیم با IVF منطقیتر است.
مراحل ارزیابی قبل از IVF
زنان:
-
سونوگرافی رحم و تخمدانها
-
آزمایش هورمونی (AMH، FSH، Estradiol)
-
عکس رنگی رحم (HSG)
-
آزمایشهای عمومی
مردان:
-
آنالیز دقیق مایع منی
-
آزمایشهای هورمونی در صورت نیاز
-
معاینه توسط اورولوژیست
به همین دلیل، ارزیابی دقیق قبل از IVF ضروری است.
موفقیت IVF
-
مشکلات لولهای: ۴۰-۵۰٪
-
اندومتریوز خفیف تا متوسط: ۳۵-۴۵٪
-
مشکلات اسپرم با ICSI: ۴۰-۵۰٪
-
ناباروری ناشناخته: ۳۵-۴۵٪
-
سن بالای ۴۰ سال: ۱۵-۲۵٪
همانطور که مشاهده میکنید، علت ناباروری تأثیر مستقیم بر نرخ موفقیت دارد.
جایگزینهای IVF
-
IUI: مشکلات خفیف اسپرم و تخمکگذاری
-
داروهای تحریک تخمکگذاری
-
جراحی: رفع انسداد یا درمان اندومتریوز
با این حال، اگر این روشها موفقیتآمیز نباشند، IVF توصیه میشود.
نکات کلیدی در تصمیمگیری برای IVF
-
سن زن مهمترین عامل موفقیت است
-
مدت زمان ناباروری شانس موفقیت را کاهش میدهد
-
سابقه بارداری قبلی مؤثر است
-
سلامت عمومی زوجین تأثیرگذار است
-
علت ناباروری راهنمای انتخاب درمان است
بنابراین، تصمیمگیری باید بر اساس بررسی کامل پزشکی انجام شود.
جمعبندی
دلایل نیاز به IVF بسیار متنوع است؛ از مشکلات ساختاری لولهها و تخمدان گرفته تا اختلالات اسپرم و عوامل ژنتیکی. در نهایت، IVF یک روش ایمن و مؤثر است که شانس بارداری را افزایش میدهد و نشاندهنده ضعف زوجین نیست.
